WIDOWISKA ?>

WIDOWISKA

Kierunek: media interaktywne i widowiska (2 stopień); I rok (semestr wiosenny), wykład (ilustrowany materiałami audiowizualnymi), 30 godzin, forma zaliczenia wykładu: egzamin pisemny; konwersatorium, 30 godzin, forma zaliczenia: przygotowanie prezentacji dotyczącej jednej ze współczesnych form widowiskowych

W ramach zajęć (prowadzonych w formie wykładu i konwersatorium) podejmowany jest namysł nad współczesnymi widowiskami i performansami kulturowymi oraz ich kontekstami historycznymi, społecznymi, kulturowymi i politycznymi. W rozważaniach tych wprowadza się i stosuje kategorie analityczne, opisowe i interpretacyjne, stosowane przez antropologię widowisk i performatykę. Głównym celem przedmiotu jest pogłębienie rozumienia przemian dokonujących się we współczesnej kulturze, zdominowanej przez spektakularność i wymóg performowania.


Metody oceniania:
1. Wykład kończy się egzaminem pisemnym, podczas którego studentki i studenci wybierają jeden z trzech tematów nawiązujących do problematyki poruszanej na zajęciach wykładowych i konwersatoryjnych (egzamin trwa 3 godz.).
2. Zaliczenie konwersatorium dokonuje się na podstawie grupowych prezentacji poświęconych jednej ze współczesnych form widowiskowych.

Obecność:
1. Na wykładzie obecność jest nieobowiązkowa, ale zalecana z uwagi na jego korelację z konwersatorium.
2. Na konwersatorium obecność jest obowiązkowa.

Kryteria oceniania:
1. Obecność na zajęciach (w odniesieniu do konwersatorium).
2. Aktywność w ich trakcie (udział w dyskusjach).
3. Wartość merytoryczna prezentacji oraz sposobu jej przedstawienia (na zakończenie konwersatorium).
4. Umiejętność zaprezentowania wiedzy nabytej w ramach przedmiotu w formie pisemnej (na egzaminie kończącym cykl wykładów).


Pobierz sylabus: WIDOWISKA 2018


1. Zajęcia organizacyjne

Omówienie kwestii organizacyjnych. Przedstawienie sylabusa.


2. Mapa

Wprowadzenie w problematykę. Wskazanie podstawowych źródeł do badań współczesnych widowisk oraz omówienie stanu badań na gruncie polskim. Przedstawienie podstawowych problemów terminologicznych dotyczących kategorii widowiska i performansu. Przegląd definicji widowiska i performansu. Funkcje widowisk i performansów. Zaproponowanie różnych sposobów mapowania współczesnych praktyk widowiskowych i performatywnych.

Lektury

Ilustracje filmowe

Przepustka do piekła, reż. Ewa Ewart (2004)


3. Narzędzia

Kategorie przydatne w analizie i interpretacji widowisk: rola społeczna, (ob)ramowanie, dramat społeczny, liminalność, communitas, głęboka gra, ciało widowiskowe, performatywność, odtworzone (zachowane) zachowanie, rytualizacja, gra/zabawa, maska, scena, rekwizyt, iluzja

Lektury

  • Leszek Kolankiewicz: Wstęp Ku antropologii widowisk, [w:] Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów, wyd. 2, oprac. Agata Chałupnik, Wojciech Dudzik, Mateusz Kanabrodzki, Leszek Kolankiewicz, wstęp i red. Leszek Kolankiewicz, Warszawa 2005, s. 9–31.
  • Richard Schechner, Co to jest performatyka?, [w:] tegoż, Performatyka: wstęp, przeł. Tomasz Kubikowski, red. przekł. Marcin Rochowski, Wrocław 2006, s. 15–42.

Ilustracje filmowe

Widowisko, reż. Jarosław Sypniewski (2005) [uwaga: na początku reklamy]


4. Religia

Zrytualizowane sposoby manifestowania religijności. Ustanawianie i potwierdzanie tożsamości poprzez uczestnictwo w praktykach religijnych. Problematyzowanie religijności i ceremoniałów religijnych w kulturze współczesnej na przykładzie monodramu Klausa Kinskiego Jesus Christus Erlöser (1971) i performansu Msza Artura Żmijewskiego (2012).

Lektury

  • Dorota Sajewska, Pokaż tyłek ojcu polityki!, [w:] tejże, Pod okupacją mediów, Warszawa 2012, s. 203–238.
  • Małgorzata Dziewulska, Kultura, głupcze. Performowanie medialne Artura Żmijewskiego, „Didaskalia. Gazeta Teatralna” 2012 nr 108 (kwiecień), s. 123–125.
  • Beata Guczalska, Exemplum, [w:] tejże, Aktorstwo polskie. Generacje, Kraków 2014, s. 238–246.
  • Tadeusz Kornaś, Msza i Ewangelia na scenie, [w:] tegoż, Apologie. Szkice o teatrze i religii, Kraków 2017, s. 156–166.

Ilustracje filmowe

Pamiątka z Kalwarii, reż. Edward Skórzewski i Jerzy Hoffman (1958)

Jezus Chrystus Zbawiciel, reż. Peter Geyer (2008)

Zob. także: Msza Żmijewskiego. Świadectwa po premierze; Jonna Derkaczew, Teatr musi bluźnić, „Gazeta Wyborcza” 2011, 29 października, s. 12; Jezus Chrystus Zbawiciel. Informacje prasowe; informacja o spektaklu Jezus Chrystus Zbawiciel, zrealizowanym w Teatrze Dramatycznym w Warszawie w 2012 roku (reż. Michał Zadara, w roli głównej Barbara Wysocka); Kamila Baraniecka-Olszewska, Ukrzyżowani. Współczesne misteria męki Pańskiej w Polsce, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2013; Misterium Męki Pańskiej na poznańskiej Cytadeli


5. Sport

Sport: rozrywka, rywalizacja, rytuał. Polityczny wymiar widowisk sportowych. Rytualny wymiar futbolu. Różne sposoby dopingowania i kibicowania sportowcom (cheerleading, występy kibiców). Cena sukcesu sportowego.

Lektury

Ilustracje filmowe

Maradona wg Kusturicy, reż. Emir Kusturica (2008) (zob. recenzja)

Marzenia i łzy, reż. Gan Chao (2008)

Zob. także: Rafał Stec, FC Niepodległa, „Gazeta Wyborcza”, 13 października 2012, nr 240, s. 27; Jakub Papuczys, Mistrzostwa świata w piłce nożnej w RFN w 1974 roku a polska „nowoczesność” dekady Gierka, „Didaskalia. Gazeta Teatralna” 2016 (kwiecień) nr 132, s. 48–57.


6. Protest

Okrutny teatr samospaleń. Protestacje alterglobalistyczne.

Lektury

  • Grzegorz Ziółkowski, Okrutny teatr samospaleń. Protesty samobójcze w ogniu i ich echa w kulturze współczesnej, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2018, s. 227–234.
  • Adam Pomieciński, Hegemonia i opór, [w:] tegoż, Alterglobaliści. Antropologia ruchu na rzecz globalnej sprawiedliwości, Poznań 2013, s. 126–155.
  • Grzegorz Ziółkowski, Samospalenie: akt-widowisko. Kilka słów o sprawczej mocy (pewnej) fotografii, „Prace Etnograficzne” 2014, tom 42, z. 2, s. 123–134.

Ilustracje filmowe

Mondo cane 2 [tzw. sekwencja wietnamska], reż. Gualtiero Jacopetti, Franco Prosperi (1963)

Yes-meni naprawiają świat [in English], reż. Andy Bichlbaum, Mike Bonano [w rzeczywistości: Jacques Servin i Igor Vamos] (2009), zob. fałszywe wydanie gazety „New York Times” (2008) [pobierz NYTimes-SE], zob. także The Yes Men are revolting (2015).

Zob. także: praca Los Encargados (2012); film dokumentalny This is what democracy looks like (2000) i książki Naomi Klein, wśród nich To zmienia wszystko. Kapitalizm kontra klimat, przeł. Hanna Jankowska, Katarzyna Makaruk, Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA, Warszawa 2016.


7. Akcja

Radykalny aktywizm artystyczno-polityczny Aníbala Lópeza (A-1 53167), Grupy Wojna, Pussy Riot, Reginy José Galindo i Piotra Pawlenskiego.

Lektury

Ilustracje filmowe

Pussy Riot. Modlitwa punka, reż. Mike Lerner, Maxim Pozdrovkin (2013), zob. także: nagranie amatorskie z wydarzenia w soborze Chrystusa Zbawiciela w Moskwie (2012)

Zob. także: Marta Tomaszkiewicz, Dla ojczyzny przybił sobie jądra do bruku. Teraz podpalił budynek Banku Francji i wezwał do rewolucji, „Newsweek” 16 października 2017; Russian art anarchists explain themselves; Wewnętrzny fałsz sztuki. Rozmowa Adama Mazura z Arturem Żmijewskim „Dwutygodnik” 1 listopada 2011; tekst Ewy Domańskiej Czy Libera mógłby nas jeszcze uratować, „Obieg” 23 grudnia 2006.


8. Wojna

Teatr działań wojennych. Defilada jako demonstracja siły.

Lektury

Ilustracje filmowe

Defilada, reż. Andrzej Fidyk (1989)

Armadillo – wojna jest w nas, reż. Janus Metz (2010)


9. Terror

Spektakularny wymiar działań terrorystycznych na przykładzie ataku na teatr na Dubrowce w Moskwie w 2002 roku.

Lektury

Ilustracje filmowe

Moskiewski terror, reż. Deborah Makahra (2003)


10. Historia

Rekonstrukcje zdarzeń historycznych w formie inscenizacji. Odgrywanie osób z przeszłości.

Lektury

  • Krzysztof Olechnicki, Muszkieterowie na transporterze. Rekonstrukcje historyczne w pogoni za wiernością i spektaklem, [w:] Dziedzictwo w akcji. Rekonstrukcja historyczna jako sposób uczestnictwa w kulturze, pod red. Tomasza Szlendaka i in., Warszawa 2012, s. 161–205.
  • Piękny film o zabijaniu, z Joshuą Oppenheimerem rozmawiał Paweł Felis, „Gazeta Wyborcza” 2014, 1 marca, s. 10.
  • Pokażę wam, jak tańczyłem i zabijałem, z Joshuą Oppenheimerem rozmawiała Urszula Jabłońska, „Duży Format” 2013, 9 maja, s. 2.
  • Dobrochna Ratajczakowa, Gry z historią i tradycją, [w:] tejże, Galeria gatunków widowiskowych, teatralnych i dramatycznych, Poznań 2015, s. 45–53.

Ilustracje filmowe

Scena zbrodni, reż. Joshua Oppenheimer (2012)


11. Inność

Wystawianie na pokaz „innej” cielesności Sawtche (tzw. Saartije Baartman, nazywanej Czarną Wenus). Strategie artystyczne w performansach postkolonialnych na przykładzie Two undiscovered Amerindians visit the West Guillerma Gómeza-Peñy i Coco Fusco (1992–1993).

Lektury

Ilustracje filmowe

The couple in the cage (cały film) reż. Paula Heredia, Coco Fusco (1993)

Czarna Wenus (trailer), reż. Abdellatif Kechiche (2010) i cały film

Raj: miłość (trailer), reż. Ulrich Seidl (2012)

Zob. także: Anna Wieczorkiewicz, Czarna kobieta na białym tle. Dyptyk biograficzny, Universitas, Kraków 2013; Waris Dirie, Safa. Nie okaleczajcie mnie, współpraca Joanna Jasik, przekład z j. niemieckiego Aldona Zaniewska, Wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2015; film dokumentalny Tahur, reż. Anna Błaszczyk, TVP 2005.

Moda (i śmierć): zob. Patrycja Cembrzyńska, Śmierć na wieszaku, „Didaskalia. Gazeta Teatralna” 2012 (luty), nr 107, s. 50–57.


12. Płeć

Kulturowe kształtowanie różnych wymiarów kobiecości. Tradycja hinduskich tancerek świątynnych dewadasi. Dramatyczne napięcie pomiędzy tradycjonalistycznym a nowoczesnym podejściem do roli kobiety we współczesnych Indiach. Ćwiczenia militarne prowadzone w obozach nastoletnich hinduskich nacjonalistek i zabiegi upiększające przygotowujące młode kobiety do wyborów „Miss India” jako dwa współistniejące sposoby formowania kobiecego ciała i psychiki.

Lektury

  • Judith Butler, Zapis na ciele, performatywna wywrotowość, [w:] Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów, wyd. 2, oprac. Agata Chałupnik, Wojciech Dudzik, Mateusz Kanabrodzki, Leszek Kolankiewicz, wstęp i red. Leszek Kolankiewicz, Warszawa 2005, s. 585–596.

Ilustracje filmowe

Sex, death and the Gods, reż. Biban Keedron (2010)

Cały świat przed nią, reż. Nisha Pahuja (2012)


13. Taniec

Katartyczny i transowy wymiar tańca na przykładzie tarantyzmu. Taniec jako wehikuł przekroczenia codzienności w karnawale.

Lektury

  • Ernesto de Martino, Tarantyzm, [w:] Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów, wyd. 2, oprac. Agata Chałupnik, Wojciech Dudzik, Mateusz Kanabrodzki, Leszek Kolankiewicz, wstęp i red. Leszek Kolankiewicz, Warszawa 2005, s. 515–528.
  • Anna Bajor-Ciciliati, W rytmie samby, „Didaskalia. Gazeta Teatralna” 2007 nr 77 (luty), s. 71–76.

Ilustracje filmowe

Melloterapia del tarantismo, reż. Diego Carpitella (1959)

Carnaval. Największe party świata, reż. Andrzej Fidyk (1995)


14. Walka

Performatywny wymiar sztuk walki. Hinduskie kalarippajattu jako podstawa treningu aktorskiego. Taniec-walka – brazylijska capoeira. Międzykulturowy dialog pomiędzy tradycjami (kung fu i teatr tańca) na przykładzie Sutry, spektaklu w choreografii Sidi Larbi Cherkaouiego (2008).

Lektury

  • Grzegorz Ziółkowski, Tafla lustra. Myśli o sztukach walki i teatrze, „Didaskalia. Gazeta Teatralna” 2000 nr 36 (kwiecień), s. 82–86.
  • Anna Bajor-Ciciliati, Brazylijski balet niewolników, „Didaskalia. Gazeta Teatralna” 2008 nr 88 (grudzień), s. 98–102.
  • Monika Proba, Capoeira jako święto, „Didaskalia. Gazeta Teatralna” 2008 nr 88 (grudzień), s. 98–107.
  • Justyna Rodzińska, Kalarippajattu, „Didaskalia. Gazeta Teatralna” 2010 nr 97–98 (czerwiec – sierpień), s. 123–130.

Ilustracje filmowe

Indian warrior, występuje Guru Balachandran Nair

Tylko dla najlepszych, reż. Sheldon Lettich (2003)

Kungfu business, reż. Leslie Woodhead (1998)

Sutra, choreografia Sidi Larbi Cherkaoui (2008)


15. Nie na pokaz

Poszukiwania Jerzego Grotowskiego i jego współpracowników w domenie kultury czynnej.

Lektury

  • Tadeusz Burzyński, Special Project, [w:] tegoż, Mój Grotowski, wybór i opracowanie Janusz Degler, Grzegorz Ziółkowski, posłowie Janusz Degler, Wrocław 2006, s. 80–104.
  • Na przeciwległym biegunie potoczności, z Jackiem Zmysłowskim rozmawia Tadeusz Burzyński, [w:] tegoż, Mój Grotowski, wybór i opracowanie Janusz Degler, Grzegorz Ziółkowski, posłowie Janusz Degler, Wrocław 2006, s. 121–131.

Ilustracje filmowe

The Vigil, reż. Jill Godmilow (1981)


Sztuka ulicy w paryskim Grand Palais, 2006, fot. Grzegorz Ziółkowski
Sztuka ulicy w paryskim Grand Palais, 2006, fot. Grzegorz Ziółkowski

Sensem nazywam odpowiedź na pytanie. To, co nie jest odpowiedzią na żadne pytanie, uznaję za pozbawione sensu.

Michaił Bachtin